نيجر اشاعه پيدا كرد و در همين سده به تنبكتو « 1 » رسيد و مردم صحرا نيز به دين اسلام مشرف گشتند . در سدهء يازدهم هجرى / هفدهم ميلادى اسلام در پرتو فعاليت مسلمانان هندوستان در قسمت جنوب آفريقا گسترش يافت و به ناتال و ايالت كاپ و سپس به قسمتهاى داخلى ترانسوال و رود زيا رسيد . 3 . از حدود سال 1160 ه / 1747 م تا اوايل سدهء بيستم ، اسلام به وسيلهء فرقه‌هاى تصوف - كه با مبلغان مسيحى پروتستان و كاتوليك رقابت مىكردند - در آفريقا منتشر گرديد . « 2 » در مجموع سه عامل زير بيش از عوامل ديگر در گسترش اسلام در آفريقا مؤثر بوده است : 1 . بازرگانانى كه از مصر ، مغرب و زنگبار مىآمدند . 2 . پيروان فرقه‌هاى صوفيه و فارغ التحصيلان دانشگاههاى اسلامى فاس ، زيتونه و قاهره . 3 . ازدواج و زناشويى بازرگانان و روحانيون مسلمان با زنان آفريقايى . « 3 » 4 . تمدن اسلامى در مصر مصر سرزمينى است با تمدنى بسيار كهن كه وجود اهرام ثلاثه « 4 » در اين كشور ، آن را در اوج شهرت تاريخى قرار داده است . فتح اين سرزمين به دست اعراب در سدهء نخست هجرى اتفاق افتاد و به تدريج ، زبان مردم عربى گرديد و مسيحيان ساكن آنجا نيز در اقليت قرار گرفتند . مصر مدت يك قرن زير فرمان سلسلهء بنى اميه بود . سپس به دست عباسيان افتاد ؛ و در سده‌هاى چهارم ، پنجم و

--> ( 1 ) . شهرى واقع در جمهورى سودان واقع بر پيچ بزرگ رود نيجر بر مرز جنوبى صحراى آفريقا . شهر جديد در اواخرقرن 11 م داير شد و از مراكز پر رونق فرهنگ اسلامى گرديد . ( دايرة المعارف فارسى ، مصاحب ) ( 2 ) . اسلام صراط مستقيم ، كنث مورگان ، ترجمهء امينى ، بحرالعلومى ، رضائى ، مجتهدى ، نوروزى ، ص 299 - 300 ( 3 ) . همان ( 4 ) . اين اهرام در جيزه ( نزديك قاهره ) واقع مىباشند و عبارتند از اهرام خوفو ، خضرع و منكورع . بلندترين آنها هرم‌خوفو است كه از عجايب سبعه محسوب بوده و آن هرمى است مربع القاعده كه قاعده‌اش بيش از پنج هكتار زمين را فرا گرفته و چهار مثلث بدنهء آن متوجه به چهار جهت اصلى است . ارتفاع كنونى آن 138 متر ، طول ضلع قاعده‌اش 227 متر و طول هر يالش 217 متر مىباشد . يادآور مىشود كه عجايب سبعه عبارتند از : 1 . اهرام مصر ( به ويژه هرم خوفو ) 2 . حدائق معلقهء بابل كه گويند بُختنَصَّر دوم آنها را براى زوجهء خود سِميرا ميس بنا نهاد . 3 . مجسمهء زئوس ، كارفيدياس ، 4 . كولوس رودس . 5 . معبد آرتميس ، در افوس ؛ 6 . موسولئوم هاليكارناس ؛ 7 . منارة البحر يا فانوس دريايى اسكندريه . ( دايرة المعارف فارسى ، مصاحب )